Υπάρχει ένα... εκνευριστικά έξυπνο παιχνίδι στο κινητό, το Brain Champ: με αυτό εξασκεί κανείς την οπτική μνήμη, την ικανότητα υπολογισμού και τη λογική σκέψη. Στα δύο τελευταία πάντα πολλοί βγαίνουν μετεξεταστέοι, γι' αυτό εξάλλου αποφεύγουν να ασχοληθούν. Κακή επιλογή! Σύμφωνα με τις τελευταίες έρευνες, παιχνίδια όπως το παραπάνω μάς βοηθούν να ακονίσουμε το μυαλό μας. Δεν είναι τυχαίο που τα άτομα που ανήκουν στις νεότερες γενιές, λόγω του ότι είναι περισσότερο εξοικειωμένα με videogames, smartphones, υπολογιστές και διάφορες εφαρμογές (apps), είναι πιο έξυπνα και γρήγορα σε υπολογισμούς, ενώ παρουσιάζουν και καλύτερες επιδόσεις στα τεστ IQ (φαινόμενο γνωστό ως επίδραση Flynn). Από την άλλη, όμως, οι επιστήμονες προβληματίζονται για τον αρνητικό ρόλο που παίζει η τεχνολογία στη ζωή μας.
Ενδεικτικά, μια πρόσφατη μελέτη έδειξε ότι η εξάρτησή μας από το διαδίκτυο αλλοιώνει τη φαιά ουσία του εγκεφάλου, κάτι που ίσως έχει αντίκτυπο μακροπρόθεσμα στη συμπεριφορά μας. Ερευνητές στη Νότια Κορέα κάνουν λόγο για μια νέα μορφή άνοιας, την «ψηφιακή», που παρουσιάζεται κυρίως σε άτομα που θα μπορούσαν να χαρακτηριστούν εξαρτημένα από τον υπολογιστή τους. Σύμφωνα με αυτούς, οι βλάβες που προκαλούνται στον εγκέφαλο είναι μη αναστρέψιμες. Μάλιστα, δεν είναι δυνατόν ακόμη να υπολογιστεί με ακρίβεια η έκτασή τους. Οι επιστήμονες παρατηρούν ότι άνθρωποι 30+, οι οποίοι επίσης μεγάλωσαν με την τεχνολογία και πολύ συχνά καταφεύγουν στις μηχανές αναζήτησης για να βρουν τις πληροφορίες που θέλουν, ξεχνάνε εύκολα, διότι πολύ απλά δεν ασκούν το μυαλό τους στα δύσκολα. Το φαινόμενο αυτό ονομάζεται «Google effect» ή «επίδραση Google». Τι λένε οι ειδικοί για όλα τα παραπάνω και με ποιον τρόπο μπορούμε να βοηθήσουμε το μυαλό μας να... θυμάται;
Παγιδευμένοι στο δίκτυο;
Υπάρχουν πολλά παραδείγματα που αποδεικνύουν πόσο εξαρτημένοι είμαστε από την τεχνολογία. Καθημερινά τη χρησιμοποιούμε ως ένα είδος σκληρού δίσκου στον οποίο ανατρέχουμε για να ανασύρουμε πληροφορίες που σε άλλη περίπτωση θα είχαμε φροντίσει να συγκρατήσουμε στη μνήμη μας. Για παράδειγμα, κάποιοι συμβουλεύονται διαδικτυακούς χάρτες για να βρουν πού είναι το νέο hot μπαρ της πόλης. Ή ρυθμίζουν το GPS στο αυτοκίνητό τους έτσι ώστε να τους κατευθύνει σωστά στο σημείο που θέλουν.
Άλλοι πληκτρολογούν στη μηχανή αναζήτησης της Google λέξεις-κλειδιά για να συγκεντρώσουν στοιχεία για την εργασία του γιου τους, μια ιστορική ημερομηνία, το μικρό όνομα ενός σταρ κ.ά. Πολλοί ανατρέχουν στο Facebook για να θυμηθούν τα γενέθλια της καλύτερής τους φίλης, ενώ o ήχος του κινητού που χτυπάει ρυθμικά στις 17.00 είναι η υπενθύμιση για το ραντεβού με το γιατρό τους σε δύο ώρες...
Πλέον οι περισσότεροι από εμάς δεν χρειάζεται να απομνημονεύουμε έναν αριθμό τηλεφώνου, την ώρα μιας συνάντησης, το αγαπημένο μας site, τον τίτλο ενός τραγουδιού. Έχουμε τα smartphones. Δεν υπάρχει ιδιαίτερη ανάγκη να μας δείξει κάποιος πώς θα φτιάξουμε ένα κασκόλ, γιατί θα το δούμε στο youtube.
«Το Google είναι μια άλλη μορφή εξωτερικής μνήμης». Αυτό πρακτικά σημαίνει ότι δεν μπαίνουμε πια στη διαδικασία να θυμηθούμε πράγματα μόνοι μας, διότι οι απαντήσεις βρίσκονται online ή στη μνήμη μιας συσκευής.
Μάλιστα, μια έρευνα που δημοσιεύτηκε στο περιοδικό Science αποκάλυψε ότι η τεχνολογία αλλάζει τον τρόπο με τον οποίο θυμόμαστε διάφορα πράγματα. Ο ανθρώπινος εγκέφαλος έχει μάθει να βασίζεται κυρίως στις νέες τεχνολογίες παρά στη δική του αποθηκευτική ικανότητα. Όταν λοιπόν ψάχνουμε να δούμε πού βρίσκεται μια χώρα, αντί να παιδεύουμε το μυαλό μας να θυμηθεί, πληκτρολογούμε το όνομά της στο Google. Όταν αναζητάμε τον κωδικό κλήσης της Βρετανίας, όπου έχει εγκατασταθεί η φίλη μας, μπαίνουμε στο countrycode.org. Και ας έχουν περάσει λίγες μόνο μέρες από τότε που μιλήσαμε μαζί της στο τηλέφωνο. «Αυτό δεν σημαίνει ότι πλέον δεν έχουμε αναμνήσεις, αλλά ότι γινόμαστε πιο ικανοί να θυμόμαστε πού θα βρούμε αυτά που θέλουμε. Και αυτό είναι εκπληκτικό».
Για να δουν σε ποιο βαθμό η εξάρτησή μας από τις μηχανές αναζήτησης ή τα smartphones επιδρά στην ικανότητά μας να ανακαλούμε μνήμες, η Σπάροου και οι συνάδελφοί της έκαναν τέσσερα πειράματα. Σε ένα από αυτά οι συμμετέχοντες πληκτρολόγησαν απαντήσεις σε ορισμένες ερωτήσεις. Κάποιοι νόμιζαν ότι η δουλειά τους θα αποθηκευόταν, ενώ άλλοι ότι θα σβηνόταν. Το αποτέλεσμα; Οι τελευταίοι θυμόνταν περισσότερα απ' ό,τι οι υπόλοιποι. Το συμπέρασμα λοιπόν είναι ότι έχουμε αναπτύξει μια μορφή εξάρτησης από την τεχνολογία και περιμένουμε τις απαντήσεις έτοιμες, χωρίς να προκαλούμε τον εγκέφαλό μας να δουλέψει πιο εντατικά.
Κινήσεις για να θυμόμαστε
Ακόμα κι αν δεν φαίνεται ιδιαίτερα σημαντικό το γεγονός ότι ξεχνάμε μικροπράγματα, η έλλειψη άσκησης του μυαλού αυξάνει τις πιθανότητες να εκδηλώσουμε κάποιας μορφής άνοια σε μεγαλύτερη ηλικία. Μπορεί η νόσος Αλτσχάιμερ να εμφανίζεται κυρίως μετά τα 65, αλλά η διαδικασία ξεκινά χρόνια πριν. Το κλειδί είναι ο τρόπος με τον οποίο εμείς τη χρησιμοποιούμε. Για παράδειγμα, η ειδικός μάς ενθαρρύνει να ασκούμε το μυαλό μας κάθε φορά που ζητάμε τη βοήθεια μιας έξυπνης συσκευής και να μην εξαρτόμαστε από αυτήν. Τι μπορούμε να κάνουμε λοιπόν;
«Αν βρούμε τη διεύθυνση που αναζητάμε στο διαδίκτυο, αξίζει στη συνέχεια να προσπαθήσουμε να την ανακαλέσουμε για να τη μάθουμε. Ή πάλι, την πρώτη φορά που θα βάλουμε το GPS στο αυτοκίνητο για να πάμε κάπου, να μάθουμε τη διαδρομή και την επόμενη να προσπαθήσουμε να την κάνουμε μόνοι μας. Ο εγκέφαλός μας πρέπει να δουλεύει»
Τα οφέλη που προσφέρει η έξυπνη χρήση της τεχνολογίας αποδεικνύονται και από μελέτες που έγιναν σε ανθρώπους με διαταραχές μνήμης, οι οποίοι χρησιμοποιούν εξειδικευμένα προγράμματα στον υπολογιστή. Ειδικότερα, τα αποτελέσματα έδειξαν ότι ορισμένες ασκήσεις και παιχνίδια στην οθόνη (γλωσσικές, χωροταξικές και αριθμητικές) βοήθησαν τους ασθενείς να θυμούνται πιο εύκολα γεγονότα και να έχουν περισσότερη ευφράδεια. Ωστόσο, για εμάς τους πιο νέους ανθρώπους είναι πολύ εύκολο να ασκήσουμε το μυαλό μας όσο ακόμα είναι νωρίς. Αρκεί να μειώσουμε την εξάρτησή μας από το διαδίκτυο σε ό,τι αφορά την αναζήτηση απλών πραγμάτων και να συνεχίσουμε να έχουμε φίλους!
